Θέσπις

Προσωπική δημιουργία, αναθεωρήσεις ιδεών και διαταράξεις ιδεοληψιών

Γιατί το «Κάρνα – βάλι» είναι ελληνική λέξη και πανάρχαια ελληνικότατη γιορτή;

Posted by Thespis στο Φεβρουαρίου 13, 2009

Ως γνωστόν η γονιμότητα αποτελεί έναν από τους κύριους στόχους της λατρευτικής πρακτικής στα πλαίσια της Αρχαίας Ελληνικής Θρησκείας. Η γονιμότητα της Φύσης για την ικανοποίηση των αναγκών του καρποσυλλέκτη, του κυνηγού και του αλιέα, η γονιμότητα των αγρών για την ανταμοιβή του μόχθου του καλλιεργητή, η γονιμότητα των κοπαδιών για τη διατήρηση και την αύξηση του ζωντανού πλούτου του κτηνοτρόφου, η γονιμότητα τέλος των ανθρώπων για την αύξηση και την διαιώνιση των κοινωνιών.

Με το κριτήριο λοιπόν της γονιμότητας ερμηνεύεται εύκολα όλος εκείνος ο διάχυτος ερωτισμός της smallceb1cebdcf84ceafceb3cf81ceb1cf86cebf-ceb1cf80cf8c-ceb2ceb1cebacf87ceb1cebdceaccebbceb9ceb1-cf84cebfcf85-g-a-bourgoinwebΕλληνικής Μυθολογίας – της πάμπλουτης αυτής ποιητικής έκφρασης της Αρχαίας Ελληνικής Θρησκείας η οποία αποτυπώνεται σε κάθε μορφή της αρχαίας Ελληνικής Τέχνης – εφόσον ο θεοποιημένος Έρως είναι αυτός που διασφαλίζει την πολυπόθητη και πολύμορφη γονιμότητα διαμέσου της χαράς και της ηδονής της ερωτικής συνεύρεσης.

Εν τέλει η βιωματική εμπειρία του Έλληνα ανθρώπου ότι όλα γύρω του δια του Έρωτος γεννιώνται και αναγεννιώνται, του υπαγόρευε την πεποίθηση πως όχι μόνον τα όντα του άμεσου περιβάλλοντός του αλλά και ο κόσμος ολόκληρος, το Σύμπαν, αποτελεί το σύνολο των καρπών αέναων ερωτικών πράξεωνέλξεων, συμμίξεων και γεννήσεων – πεποίθηση η οποία, ειδωμένη ποιητικά και συμβολικά, όχι μόνον δεν διαψεύθηκε αλλά αντίθετα επιβεβαιώθηκε από τη σύγχρονη επιστήμη, τα ογκώδη θεμέλια της οποίας έθεσε ο Ελληνικός Πολιτισμός.

Ως εκ τούτου ο Έρως, ως έννοια και ως πρακτική, ως έκφραση και ως εκδήλωση, ελλοχεύει σε κάθε πτυχή της Ελληνικής Κοσμοαντίληψης και κυριαρχεί σε όλα τα πεδία της Ελληνικής Θρησκείας. Τα πάντα έλκονται δια του Κάλλους και πάντα σμίγουν ηδονικά και γεννούν τους καρπούς των ερώτων τους. Εάν λοιπόν έχουμε κατά νου τη θεμελιώδη σημασία του Έρωτα στη δομή της Ελληνικής Κοσμοαντίληψης, μπορούμε πλέον να προσεγγίσουμε και να κατανοήσουμε οποιαδήποτε επιμέρους έκφραση του αρχαίου Ελληνικού βίου αλλά και να αναγνωρίσουμε τις παραφυάδες εκείνες, οι οποίες, αν και αλλοιωμένες συχνά εκ πρώτης όψεως, εντούτοις διατηρούνται ακόμη διαμέσου των αιώνων και ερήμην των μισελληνικών διώξεων και κατατρεγμών, και αναπαράγονται γεμάτες σφρίγος και νεανικό παλμό. Μια από τις παραφυάδες αυτές, η παλαιότερη κατά την ταπεινή μου γνώμη, η οποία επιβιώνει και αναπαράγεται σε ετήσια βάση είναι η γιορτή του Καρναβαλιού.

k227panΚαρναβάλι λοιπόν… Ή «Κάρνα»«βάλι». Προφανώς είναι μια σύνθετη λέξη. Ποιά είναι όμως η προέλευση των δύο αυτών συνθετικών;

Ας ανοίξουμε τον Όμηρο. Σε πάμπολλους στίχους τόσο της Ιλιάδας όσο και της Οδύσσειας (Θ 306, Π 392, ε 376, θ 92, ι 140, υ 75 κ.α.) συναντάμε τη λέξη «καρ» και τα παράγωγά της. Η λέξη αυτή σημαίνει «κεφάλι» και σύγχρονη επιβίωσή της είναι βεβαίως η «κάρα». Εάν τώρα προσθέσουμε και το ευφωνικό «ν» στην ομηρική λέξη «καρ», φτάνουμε κιόλας στη λέξη «κάρνος». Τι σημαίνει η λέξη αυτή;

Η Ελληνική Μυθολογία μας πληροφορεί ότι ο Κάρνος ήταν κάποιος μάντης του Θεού Απόλλωνα από την Ακαρνανία, τον οποίο σκότωσε ο Ηρακλείδης Ιππότης, ο γιος του Φύλαντος. Οι συγγενείς του Ιππότου μάλιστα αναγκάστηκαν στη συνέχεια να προσφέρουν πλούσιες θυσίες στον Απόλλωνα προκειμένου να εξευμενίσουν την οργή του για τον φόνο του Κάρνου. Ο περιηγητής Παυσανίας αναφέρει τον Κάρνο και ως Κριό (Λακωνικά 13, 4) γεγονός που δεν αφήνει καμιά αμφιβολία ότι η λέξη «κάρνος» σημαίνει «κριός».
k222panΚάρνος ονομαζόταν επίσης κι ένας αρχαιότατος ποιμενικός, κριόμορφος και ιθιφαλλικός Θεός των Πελοποννησίων, προστάτης της γονιμότητας, άγνωστος ίσως σήμερα στους περισσότερους αλλά αντίστοιχος περίπου με τον γνωστότερο Πρίαπο του Ελλησπόντου. Ουσιαστικά δηλαδή ο Κάρνος ήταν ένας γονιμοποιητικός Θεός, τόσο των Λακώνων όσο και των Μεσσηνίων, πριν από την επικράτηση των Δωριεών στη νότια Πελοπόννησο, ενταγμένος στην χορεία των ζωόμορφων θεοτήτων οι οποίες, σύμφωνα με την ιστορία των θρησκειών, προηγήθηκαν των ανθρωπόμορφων.

Από το ουσιαστικοποιημένο επίθετο «Κάρνειος» παράγεται στον πληθυντικό η ονομασία της εορτής «τα Κάρνεια», η οποία κατά τους ιστορικούς χρόνους τελείτο σε όλες τις δωρικές πόλεις προς τιμή του Καρνείου Απόλλωνος. Εορτάζονταν με ιδιαίτερη λαμπρότητα στο Γύθειο, στο Οίτυλο και στα Λεύκτρα της Λακωνίας, στη Καρδαμύλη και στις Φαρές Μεσσηνίας, στην Σικυώνα της Κορινθίας, στο Άργος της Αργολίδος και προπάντων στο Ιερό Άλσος με τα κυπαρίσσια, το λεγόμενο Καρνάσιον ή Καρνειάσιον στη μεσσηνιακή Οιχαλία. Το Άλσος αυτό f111hermesβρισκόταν δίπλα στην όχθη του ποταμού Χάραδρου και το κοσμούσαν τα περικαλλή αγάλματα του Κριοφόρου Ερμού, της Αγνής (τοπική ονομασία της Περσεφόνης) και του Καρνείου Απόλλωνα (βλ. Παυσανίας Μεσσηνικά 2,2). Οι εορταστές μεταμφιέζονταν όλοι και συμμετείχαν σε μυστήρια παρόμοια με εκείνα της Ελευσίνας, τα οποία κατά την μυθολογική παράδοση ίδρυσε ο Ελευσίνιος Καύκων, ο γιος του Κελαίνου, ενώ κατά το πέρας της γιορτής γινόντουσαν πάνδημα συμπόσια και «πανηγυρισμοί»!

Όσον αφορά την καταγωγή του Καρναβαλιού αρκετοί ανοιχτόμυαλοι ερευνητές, ημεδαποί τε και αλλοδαποί, αρχίζουν να εγκαταλείπουν πλέον στις ημέρες μας τις θεωρίες περί του «χορού του κρέατος» ή της «απόσυρσης του κρέατος», παρεπόμενες της χριστιανικής απόκρεω, και αποδίδουν τη μεγάλη γιορτή της γενικευμένης εαρινής λαϊκής ευωχίας σε εθιμικές επιβιώσεις διονυσιακών τελετών. Οι φίλοι αυτοί, παρόλο που πορεύονται προς τη σωστή κατεύθυνση, τελικά σφάλουν. Διότι το Καρναβάλι είναι μεν επιβίωση αρχαίων Ελληνικών θρησκευτικών γονιμοποιητικών τελετών, όχι όμως των διονυσιακών αλλά των απολλώνιων.

Πάμε τώρα στο δεύτερο συνθετικό της λέξης «Καρναβάλι».
Κατ’ αρχήν το επίρρημα «βάλλε» ή «άβαλε» στα αρχαία ελληνικά σημαίνει «είθε» και «μακάρι». Έπειτα, k122bdionysosμερικές από τις δεκαπέντε και πλέον σημασίες του ρήματος «βάλλω» έχουν την έννοια του «στρέφω», «σείομαι πέρα δώθε», «ελαύνω», «φορώ», «προκαλώ», «ρίπτομαι» αλλά και… «φωτίζω».
Από εδώ κι έπειτα περνάμε στο ρήμα «βαλλίζω» που σημαίνει «χοροπηδώ», στα ουσιαστικά «βαλλισμός» δηλαδή «πηδηχτός χορός».
Με βάση τα προηγούμενα θα μπορούσαμε λοιπόν να συμπεράνουμε ότι:
Μια έκφραση του τύπου «καρνάβαλε», θα μπορούσε να σημαίνει «είθε Θεέ Κάρνε» να εκπληρώσει τις γονικοποιητικές μας προσδοκίες για την αύξηση των γεννημάτων μας.
Μια έκφραση του τύπου «καρναβάλλω» θα μπορούσε να σημαίνει «στρέφομαι ή σείομαι πέρα δώθε», κατά την διάρκεια της σχετικής εορτής, πρός τιμή του Θεού Κάρνου ή του Καρνείου Απόλλωνα.
Μια έκφραση του τύπου «καρναβαλίζω» θα μπορούσε να σημαίνει ότι «χοροπηδώ» στο πανηγύρι του Κάρνου, τα κριόμορφα φορώντας κέρατα του Θεού ή το προσωπείο του.

Το παραπάνω κείμενο είναι επιλογή αποσπασμάτων από τo βιβλίο του Μάριου Βερέττα: Καρναβάλι, η αρχαιότερη Ελληνική γιορτή, εκδόσεις Μάριος Βερέττας (ISBN 960-7756-50-9)

Δείτε επίσης (κάντε κλικ): Ποιοι καταπολεμούν με πείσμα την πανάρχαια ψυχή του ελληνικότατου καρναβαλιού;

Για την πανάρχαιη αυτή ελληνικότατη γιορτή θα μας μιλήσει ο Μάριος Βερέττας, με εύθυμο και πηγαίο τρόπο

στο συμπόσιο

του Κοινού των Θεσσαλονικέων

όπου θα γιορτάσουμε το Καρναβάλι ελληνικά!

την Αφροδιτία ημέρα («Παρασκευή»)

20 Φεβρουαρίου, απ’ τις 8 μμ

Σπονδή στον Κάρνειο Απόλλωνα!

karnavale-thumb.jpg

Όσοι θέλουν μπορούν να έρθουν μεταμφιεσμένοι για μια βραδιά ευθυμίας, δημωδών σατιρικών ασμάτων, ευδαιμονίας και εν-θουσιασμού!

Στον Όμιλο Θαλασσίων Αθλημάτων (Ψαροταβέρνα «ΤΟ ΝΗΣΑΚΙ»)

Στο τέρμα της παραλιακής, μετά το Μέγαρο Μουσικής,

στο μεγάλο Parking του Ιατρικού της Express Service.

Είσαστε όλοι καλεσμένοι!

……………………………………………………………………………………

Φιλοτέχνηση αφίσας: Τρύφων Μανώλης

TRYFON GRAPHICS: THESSALONIKI
2310.316815  &  6932.302778

tryfongr@otenet.gr

Advertisements

4 Σχόλια to “Γιατί το «Κάρνα – βάλι» είναι ελληνική λέξη και πανάρχαια ελληνικότατη γιορτή;”

  1. Αριστόβουλος Θεοδόσιος Χίντζογλου said

    Βάλε πάλι τη σωστή, την ελληνική κάρα και <>

  2. Αυτό που σήμερα λέμε αποκριά, ξεκινά από την μυθική Ελλάδα. Κάρνιος ήταν ο κερασφόρος κριός, το κριάρι, αντίστοιχο του τράγου. Το περίβλημα του κέρατος-κέρας, χρησιμοποιήθηκε ως μεγάφωνο, που ακόμα το λέμε κόρνα. Από το κέρας, βγαίνει το λατινικό κόρνο-κέρατο, και από την διατροφή του κρέατος το κάρνε. Εξ ου και το κάρνε-βάλε, αποχή από το κρέας. Το δρώμενο διακωμωδεί την ερωτική συνεύρεση με χορευτές προσωπιδοφόρους, σάτυρους, μαινάδες και άλλες κωμικές μορφές κατά περιοχή, για την ενθάρρυνση της ζωικής γονιμοποίησης. Ήταν μια ευκαιρία για εκτόνωση, με ποτά και άθυρα πειράγματα. Μεγαλύτερα κέντρα ξεφαντώματος ήταν, η Θράκη με τα Ορφικά, η Μακεδονία με τα Καβείρια, η Ήπειρος με τα Δωδώνια, η Θήβα με τον βλάχικο γάμο, η Πλάκα των Αθηνών, η Πελοπόννησος και γενικότερα όλη η Ελληνική επικράτεια, για την αναζωογόνηση της φύσης. Έθιμο αφιερωμένο και στην έκπτωση του Κρόνου και την άνοδο του Διός, με αποκορύφωμα τα Διονύσια. Κάτι που πέρασε και στους Ρωμαίους σαν «εθνική» γιορτή, με τον όρο «κάρνε βάλε».

    παν ελλήνιος, κοσμοερευνητής και συγγραφέας. τηλ. επικοινων. 2310 93 97 83
    http: panelinios.blogspot.com, http: users.otenet.gr/~elinios/, elinios@otenet.gr

  3. Chaeréphon said

    Μὀνο που τα Κάρνεια έλαβαν χώρα τον Αυγουστο …

    Chaeréphon

  4. Τάσος said

    Φίλτατοι, υποψιάζομαι ότι πιάνουμε την ιστορία από… τη μέση της. Όχι ότι δεν ισχύουν τα όσα λέτε, αλλά η αρχή τους βρίσκεται σε αυτό που απλώς απηχεί στους αρχαιοελληνικούς μύθους: Όλοι οι ινδοευρωπαϊκοί λαοί, πριν κατέβουν στην Ιταλία, την Ελλάδα, το ιράν ή την Κοιλάδα του Ινδού, είχαν ως τελετή μύησης των νέων πολεμιστών τον… καννιβαλισμό. Δηλαδή, όπως ακριβώς – αλλά σε λιγότερο βάρβαρη εκδοχή – οι σπαρτιάτες έφηβοι ολοκλήρωναν την εκπαίδευσή τους με το φονικό ενός Είλωτα, οι προϊστορικοί πρόγονοί μας έπιναν αίμα ταύρου με ναρκωτικό από μανιτάρια, αλείφονταν με το μωβ από φυτά (όπως έκαναν ακόμη και πολύ αργότερα οι Κέλτες) και χόρευαν εκστασιασμένοι φορώντας λυκοτόμαρα και αρκουδοτόμαρα (απομεινάρι του η λατρεία της Λυκείου Αρτέμιδος και του Βόνταν στους Βίκινγκ). Τη λέξη «καρναβάλι» την πρωτοχρησιμοποίησε ο ιστορικός Προκόπιος, όταν περιέγραψε τα έθιμα των αιμοσταγών Έρουλων (αυτών που ξεθεμελίωσαν την Αθήνα): Όταν πέθανε ο Αττίλας και απελευθερώθηκαν από τους Ούννους, αυτά τα «ιερομοναχικά τάγματα θανάτου» των Γότθων εγκαταστάθηκαν στην Ουγγαρία, με σκλάβους τους Λομβαρδούς. Αυτοί όμως εξεγέρθηκαν και τους έσφαξαν, οπότε όσοι επέζησαν κατέφυγαν στους Βυζαντινούς του Ιουστινιανού. Εκείνος τους έβαλε σε «στρατόπεδο συγκέντρωσης» – κοντά στα Σκόπια, με αντάλλαγμα τις μισθοφορικές τους υπηρεσίες. Μετά από λίγο καιρό, όμως, οι τύποι έπαθαν παράκρουση από την πολύ ηρεμία και – λέει ο Προκόπιος – κατά τη διαρκεια της έκστασης στον πολεμικό τους χορό… έσφαζαν και έτρωγαν συμπατριώτες τους (carne-bal, δηλαδή χορός της σάρκας). Άλλο τώρα το πώς ξέμεινε στη δική μας μνήμη ο χορός, είτε ως οργιαστικός μόνον (λες και οι μαινάδες στα Ορφικά δεν ξέσκιζαν ομοίως κάθε αρσενικό) είτε ως… διαιτητικός (που αν το ψάξουμε, μάλλον θα βρούμε ότι οι χριστιανοί το ξεκίνησαν ως απόταξη των φονικών ενστίκτων). Αυτά.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: