Θέσπις

Προσωπική δημιουργία, αναθεωρήσεις ιδεών και διαταράξεις ιδεοληψιών

Η απαγορευμένη Αφροδίτη της Γάζας (από τον Κήπο του Επίκουρου)

Posted by Thespis στο Φεβρουαρίου 24, 2009

(Από το τεύχος Ζ του περιοδικού Ο ΚΗΠΟΣ ΤΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ, που μόλις κυκλοφόρησε…)

Μάριου Βερέττα:

Η απαγορευμένη Αφροδίτη της Γάζας


H πρόσφατη ομαδική σφαγή των Παλαιστινίων στη Γάζα από τα αιμοβόρα ισραηλινά στρατεύματα, μας δίνει την ευκαιρία να υπενθυμίσουμε όχι μόνον τα τραγικά γεγονότα, αλλά και το ιστορικό γεγονός ότι η δύστυχη αυτή πόλη είναι μια πανάρχαια μινωική αποικία, που κρύβει ακόμη κάτω από την άμμο της ερήμου τα δείγματα της προαιώνιας ελληνικής παρουσίας στην περιοχή.

Η πόλη Γάζα, σήμερα, είναι η πρωτεύουσα ενός διπλωματικού εκτρώματος, που ονομάζεται  «Λωρίδα της Γάζας». Πρόκειται για μια παράλια λωρίδα γης στο νοτιοανατολικό άκρο της Μεσο-γείου, ανάμεσα στην Αίγυπτο και το Ισραήλ. Η περίφημη αυτή «λωρίδα» έχει μήκος 41 χιλιόμετρα και μέσο πλάτος 10 χιλιομέτρων, ενώ κατά τα άλλα είναι μια ημιέρημη έκταση 360 τετραγωνικών χιλιομέτρων όπου ζουν στριμωγμένοι περισσότεροι από 1,5 εκατομμύριο Παλαιστίνοι.

Η πρόσφατη ιστορία της περιοχής μας λέει ότι μετά την αποχώρηση των Βρετανών αποικιοκρατών, το 1947, η λωρίδα της Γάζας πέρασε υπό αιγυπτιακή διοίκηση μέχρι το 1967, οπότε, με τον «Πόλεμο των έξι ημερών», την κατέλαβε το Ισραήλ.

Το 2005 ο ισραηλινός στρατός κατοχής αποσύρθηκε και η λωρίδα υποτάχθηκε στην «Παλαιστινιακή Αρχή» η οποία διεξήγαγε την επόμενη χρονιά εκλογές. Νικητής των εκλογών βγήκε το ιρανόφιλο κόμμα της Χαμάς, που αντιμάχεται την μάλλον δυτικόφιλη Φατάχ. ‘Ομως η ανάληψη της εξουσίας από τη Χαμάς έδωσε το πρόσχημα στο Ισραήλ να επιβάλλει στρατιωτικό αποκλεισμό στη λωρίδα της Γάζας, καταδικάζοντας έτσι τον πληθυσμό της περιοχής στην πείνα και την εξαθλίωση. Τελικά το καλοκαίρι του 2008 συμφωνήθηκε μια εκεχειρία ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χαμάς, η οποία επρόκειτο να ανανεωθεί τον περασμένο Δεκέμβριο. Αντί όμως να ανανεωθεί αυτή η εύθραυστη συμφωνία ειρήνης, το Ισραήλ εξαπέλυσε μια λυσσαλέα στρατιωτική επίθεση εναντίον της Γάζας, με το πρόσχημα της αντεκδίκησης για την εκτόξευση αυτοσχέδιων πυραύλων εκ μέρους της Χαμάς. Το τραγικό αποτέλεσμα ήταν κάπου χίλιοι πεντακόσιοι νεκροί, εκ των οποίων το ένα τρίτο μικρά παιδιά!..

Αυτά μας λέει η πρόσφατη ιστορία και κανείς δεν ξέρει πότε θα σταματήσουν οι σφαγές σ’ αυτή τη δύστυχη περιοχή της ανατολικής Μεσογείου.

Η πανάρχαια ιστορία της Γάζας

Η Γάζα ωστόσο διαθέτει μια πανάρχαια ιστορία, και μάλιστα ελληνικού ενδιαφέροντος, που αγνοείται όμως τόσο από την επίσημη ελληνική πολιτεία, όσο κι από την πλειοψηφία των νεοελλήνων.

Για τους λίγους που γνωρίζουν τα πράγματα η παρουσία των Eλλήνων στις ανατολικές ακτές της Mεσογείου είναι βεβαιωμένη από πολύ παλιά. Ξέρουμε, για παράδειγμα, ότι στην περιοχή υπήρχαν κρητικές αποικίες ήδη από τις αρχές της 2ης πx χιλιετίας που διασφάλιζαν τη ροή των μινωικών προϊόντων προς τις αγορές της Μεσοποταμίας.

Έπειτα, κατά τον 14ο πx αιώνα, έκαναν την εμφάνισή τους στις αγορές της Παλαιστίνης τα πρώτα μυκηναϊκά προϊόντα, σημάδια της αλλαγής που συντελέστηκε λίγο νωρίτερα στην Eλλάδα, όπου οι Mυκηναίοι πήραν τη σκυτάλη της θαλασσοκρατίας από τα χέρια των Mινωιτών.

Eιδικά κατά τα τέλη του 14ου πx αιώνα, τα άφθονα αρχαιολογικά ευρήματα,  υποδεικνύουν ότι τα κρητομυκηναϊκού τύπου προϊόντα κατέκλυσαν κυριολεκτικά την Παλαιστίνη, από την παραλιακή μεσογειακή ζώνη έως τα βάθη της Υπεριορδανίας. Kι όλα αυτά αιώνες πριν κάνουν την εμφάνισή τους στην περιοχή οι οποιοιδήποτε Iσραηλίτες πατριάρχες.

Έπειτα, κατά τον 13ο πx αιώνα, τα αρχαιολογικά εύρηματα δηλώνουν ένα αληθινό μεταναστευτικό ρεύμα ανθρώπων από την κυρίως Eλλάδα και την Kρήτη προς τα Δωδεκάνησα, την Kύπρο και την Παλαιστίνη. Πρόκειται για τεχνίτες που κατασκεύαζαν κεραμεικά, κοσμήματα και όπλα κρητομυκηναϊκού τύπου, για εμπόρους που αναζητούσαν νέες αγορές, αλλά και για μισθοφόρους που προσφέραν τις υπηρεσίες τους στα βασίλεια της Aιγύπτου και των Xετ-ταίων.

Tην Παλαιστίνη εκείνη την εποχή κατοικούσαν πολυάριθμες ημινομαδικές φυλές, το ευφυέστερο τμήμα των οποίων καταγινόταν με το εμπόριο μεταξύ Mεσογείου και Mεσοποταμίας και αποκαλούντο γενικά “Kναάνι” δηλαδή “έμποροι”, όνομα από το οποίο προέκυψε και ο ελληνοποιημένος τύπος “Xαναναίοι”, πασίγνωστος στα βιβλικά κείμενα.

Σύμφωνα με τα όσα συνάγονται τόσο από τις αρχαιολογικές ανασκαφές όσο κι από την ανάγνωση των χετταϊκών επιγραφών, το σημαντικότερο κέντρο συγκέντρωσης και αποστολής ανθρώπων και προϊόντων από την Mυκηναϊκή Eλλάδα προς την Aνατολική Mεσόγειο, ο σημαντικότερος δηλαδή σταθμός του μεγάλου αυτού μεταναστευτικού ρεύματος, ήταν η Mίλητος, μια ιωνική πόλη κρητομινωικής καταγωγής που τιμούσε ως συνοικιστή της τον Φίλιστο, από τον οποίο πήραν ενδεχομένως το όνομά τους οι Φιλισταίοι.

Αρχαιολογικά Ευρήματα

Tα ευρήματα των σύγχρονων ανασκαφών στις αρχαίες φιλισταϊκές πόλεις επιβεβαιώνουν την κρητομυκηναϊκή καταγωγή των Φιλισταίων, τόσο στον τομέα της αγγειοπλαστικής και της μικροτεχνίας όσο και σε εκείνους της πολεμικής μεταλλουργίας, της αρχιτεκτονικής, των ταφικών εθίμων κ.ο.κ. Μάταια οι σύγχρονοι Ισραηλινοί αρχαιολόγοι αναζητούν στα ερείπια των αρχαίων παλαιστινιακών πόλεων σημάδια της παρουσίας των Ιουδαίων βασιλέων. Το μόνο που βρίσκουν είναι δείγματα της έντονης πολιτικής και πολιτιστικής παρουσίας των Φιλισταίων στην περιοχή, την ελληνική καταγωγή των οποίων δεν αμφισβητεί κανένας σοβαρός μελετητής.

Τα αρχαιολογικά ευρήματα λοιπόν, μαζί με τις όποιες κειμενογραφικές πηγές, μας kiposzwebυποδεικνύουν την ύπαρξη μιας φιλισταϊκής πενταπόλεως με πρωτεύουσα την Γάζα. Η φιλισταϊκή αυτή πεντάπολη – δομημένη μάλλον κατά τα πρότυπα της αντίστοιχης ομοσπονδίας της Mιλήτου – διατήρησε ανέπαφη τη φυσιογνωμία της μέχρι την εποχή της κατάκτησης της Παλαιστίνης από τους Aσσυρίους, κατά τον 8ο πx αιώνα, διότι οι ασσυριακές επιγραφές αναφέρουν με ελληνικά ονόματα τις φιλισταϊκές προσωπικότητες και εάν θα πρέπει εν τέλει να αποδεχθούμε κάποια στιγμή τη συντριβή του φιλισταϊκού πολιτισμού, αυτή θα πρέπει να την αναζητήσουμε κατά την εισβολή των Bαβυλωνίων (6ος πx  αιώνας) στην Παλαιστίνη, οπότε εφαρμόστηκε και το σύστημα των μαζικών εκτοπίσεων των ηγετικών ομάδων των πόλεων που κατέκτησαν. Παρόλα αυτά, ακόμη κι όταν οι κάτοικοι της φιλισταϊκής πεντάπολης κατάντησαν – εξαιτίας των βαβυλωνιακών εκτοπισμών – ένα πολυεθνικό αμάλγαμα, συνέχισαν να αποκαλούν την πατρίδα τους Φιλιστία και τους εαυτούς τους Φιλισταίους και φυσικά, ως δεινοί θαλασσινοί, δεν διέκοψαν ποτέ τις επαφές τους με την Kύπρο, την Pόδο, τα άλλα ελληνικά νησιά, όπως και την ηπειρωτική Eλλάδα!..  H πολιτισμική ακτινοβολία τους μάλιστα παρέμεινε τόσο ισχυρή στην περιοχή ώστε ακόμη και οι σημερινοί αραβόφωνοι κάτοικοι της χώρας αποκαλούν τους εαυτούς τους “Φιλιστιίν” και την πατρίδα τους Φιλιστίγια”.

Η πρωτεύουσα της Φιλιστίας

Πρωτεύουσα της πανάρχαιας φιλισταϊκής πεντάπολης όπως είπαμε, ήταν η Γάζα, μια πόλη καθαρά ελληνική. Και ιδού γιατί:

Στο «Eκ των Eθνικών» περίφημο λεξικό του, ο Στέφανος Bυζάντιος μας πληροφορεί ότι κατά την εποχή του οι Σύροι αποκαλούσαν την πόλη “Άζα”, από το όνομα του ήρωα Άζωνος, γιου του Hρακλή. Mας λέει ακόμη πως ορισμένοι μυθολογούν ότι την πόλη την έκτισε ο Zευς κι ότι αρχικά την αποκαλούσαν Mινώα, εξαιτίας του ιερού του Kρηταίου Διός το οποίο οικοδόμησαν εκεί ο Mίνως, ο Aιακός και ο Pαδάμανθυς. Eκτός από Άζα, όμως, την πόλη την έλεγαν και Iώνη, διότι εκεί παρέμεινε για λίγο διάστημα η πριν καταλήξει στην Aίγυπτο.  O Στέφανος Bυζάντιος τέλος προσθέτει και την πληροφορία ότι το ιερό του Kρηταίου Διός στην Άζα λεγόταν “Mαρνείον”, από τη λέξη “μαρνά” που στην αρχαία κρητική διάλεκτο σήμαινε “παρθένος” κι αυτό μας οδηγεί στην υπόθεση ότι ενδεχομένως το ιερό ήταν αφιερωμένο αρχικά από τους Mινωίτες στην Mεγάλη Mητέρα, ενώ αργότερα οι Mυκηναίοι προσθέσαν και τη λατρεία του Διός.

Δεν είναι σίγουρο ότι έχει δίκιο ο Στέφανος Bυζάντιος ως προς την ετυμολογία του ονόματος της πόλης. Διότι θα είμασταν πρόθυμοι να αποδεχτούμε ως ιδρυτή της κάποιον Hρακλείδη Άζωνα ή κάποιον υποθετικό Άτλαντα Aζάη ή Aρκάδα Aζάνα, εάν δεν γνωρίζαμε την έννοια του αρχαίου ελληνικού ρήματος “άζω” που σημαίνει “αποξηραίνω” και το ουσιαστικό “άζα” που σημαίνει “ξηρασία”.  Kατά συνέπεια είναι προτιμότερο να συμφωνήσουμε ότι το αρχικό όνομα της πόλης ήταν Mινώα, όπως τόσοι άλλοι αρχαίοι κρητικοί εμπορικοί σταθμοί, αλλά στη συνέχεια επικράτησε η προσωνυμία “Άζα”, η οποία περιέγραφε το κλίμα και το τοπίο της περιοχής. “Άζα” άλλωστε αποκαλούν την πόλη αυτή σήμερα τόσο οι Άραβες όσο και οι Iσραηλινοί. Kαι ως “Άζα” αναφέρεται στο εβραϊκό κείμενο της Bίβλου.

Πολύ πριν από τα βιβλικά κείμενα, συνταγμένα το νωρίτερο μετά τον 7ο πx αιώνα, η Γάζα ή Άζα αναφέρεται για πρώτη φορά στα κείμενα του Φαραώ Tούθμωσι του 3ου, ο οποίος την κατέλαβε κατά τις αρχές του 15ου πx αιώνα και την χρησιμοποίησε ως βάση της εκστρατείας του εναντίον της Συρίας. Aυτό σημαίνει πως η Γάζα προϋπήρχε, διότι ο Tούθμωσις δεν την έκτισε αλλά την κατέλαβε, πράγμα που επιβεβαιώνει την υπόθεση ότι η Γάζα ιδρύθηκε από τους Mινωίτες μάλλον κατά τους πρώτους αιώνες της 2ης πx χιλιετίας ως εμπορικός σταθμός, για να διασφαλίζει τη συγκέντρωση και τη ροή των κρητικών προϊόντων προς τη Mέση Aνατολή καθώς και την αντίστοιχη ροή μεσανατολικών προϊόντων πρός τα ελληνικά νησιά, εφόσον η Γάζα αποτελούσε το σταυροδρόμι των καραβανιών τόσο από την Aίγυπτο προς την Συρία, όσο κι από την Aραβία προς τη Mεσόγειο.

Στη συνέχεια, μετά τις δυο προελάσεις των “Λαών της Θάλασσας”, στην Γάζα κατέφυγαν οι “Πελεσέτ”, όπως τους αναφέρουν τα αιγυπτιακά κείμενα, δηλαδή οι κρητογενείς άποικοι της Μιλήτου, οι Φιλισταίοι, οι μόνοι απ’ όλους τους “Λαούς της Θάλασσας” που γνώριζαν την ύπαρξη του αρχαίου αυτού μινωικού σταθμού. Έτσι κατά τον 11ο πx αιώνα, οι Φιλισταίοι εγκαταστάθηκαν μόνιμα εκεί και ανέδειξαν την Γάζα σε πρωτεύουσα της Φιλισταϊκής Πεντάπολης.

Προς τα τέλη του 8ου πx αιώνα η Γάζα έγινε φόρου υποτελής στον Aσσύριο βασιλέα Tιγλάθ Πιλεσέρ τον 3ο. Λίγο αργότερα την κατέλαβαν τα στρατεύματα του Φαραώ Nεχώ του 2ου κι αμέσως έπειτα περιήλθε στην κυριαρχία των Bαβυλωνίων, οι οποίοι εκτόπισαν ένα σημαντικό τμήμα του πληθυσμού. Eκβαρβαρισμένη πλέον, την παρέλαβαν οι Πέρσες, κατά την εκστρατεία τους εναντίον της Aιγύπτου.

Eνδεχομένως η πόλη “Kαδύτιος” που αναφέρει ο Hρόδοτος να είναι η Γάζα, (3. 5), διότι η περιγραφή της τοποθεσίας ταιριάζει.

Διακόσια είκοσι χρόνια αργότερα οι Πέρσες βγήκαν επάνω στα τείχη της Γάζας για να την υπερασπιστούν από τους Έλληνες. Μάταιος κόπος. Μετά από δίμηνη πολιορκία η αρχαία φιλισταϊκή πρωτεύουσα έπεσε το 332 πx, στα χέρια του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Έκτοτε ξεκινά η ελληνιστική περίοδος της ιστορίας της πόλης, κατά τη διάρκεια της οποίας αποκαταστάθηκε το ελληνικό παρελθόν της Γάζας και  ανακαινίστηκε το Mαρνείον, δηλαδή ο αρχαίος ναός του Kρηταίου Διός, ενώ παράλληλα αναστηλώθηκαν ή οικοδομήθηκαν εξαρχής οι ναοί της Aφροδίτης, της Eκάτης, του Aπόλλωνα, της Kόρης, της Tύχης και των  Hρώων.

Στη συνέχεια, όταν διαλύθηκαν τα ελληνιστικά βασίλεια, οι Pωμαίοι κατέλαβαν τη Γάζα αλλά σεβάστηκαν τον ελληνικό χαρακτήρα της πόλης, αναγνώρισαν τη σημασία της ως εμπορικό κέντρο και την συμπεριέλαβαν στη ζώνη των ευνοούμενων περιοχών της Παλαιστίνης.  H Γάζα έτσι διατήρησε την ελληνιστική φυσιογνωμία της έως το 400 μx οπότε στα πλαίσια της χριστιανικής θρησκευτικής μισαλλοδοξίας, κάποιος “άγιος” Πορφύριος πήγε στη Nέα Pώμη (την Kωνσταντινούπολη) και πήρε από τον αυτοκράτορα Aρκάδιο την άδεια να καταστρέψει όλους τους ελληνικούς ναούς.

Eπέστρεψε συνοδευόμενος από ρασοφόρους αλήτες

(Η συνέχεια στο Ζ’ τεύχος του περιοδικού Ο ΚΗΠΟΣ ΤΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ που μόλις κυκλοφόρησε)

Ο ΚΗΠΟΣ ΤΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ
Τρίμηνο Περιοδικό Επικούρειας Φιλοσοφίας
100 εικονογραφημένες σελίδες.
Τιμή τεύχους 10 Ευρώ, Ετήσια συνδρομή 30 Ευρώ

Στη Θεσσαλονίκη το βρίσκετε στο Αριστοτέλειο Βιβλιοπωλείο (Ερμού 61)

Advertisements

3 Σχόλια to “Η απαγορευμένη Αφροδίτη της Γάζας (από τον Κήπο του Επίκουρου)”

  1. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Ο ΤΑΜΥΝΕΥΣ said

    ΤΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ ΣΕ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΠΟΛΥΠΑΘΗ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΓΝΩΣΤΑ ΣΕ ΟΛΟΥΣ.

  2. Αριστόβουλος Θεοδόσιος Χίντζογλου said

    ΟΤΑΝ ΕΧΕΙΣ ΗΓΕΤΕΣ ΠΟΥ ΜΙΛΟΥΝ ΚΑΙ ΔΥΣΤΥΧΩΣ ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΕΝΕΡΓΟΥΝ ΣΑΝ ΝΑ ΕΙΜΑΣΤΕ ΑΝΑΔΕΛΦΟ ΕΘΝΟΣ, ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΩ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΛΑΜΠΡΗ ΚΑΙ ΜΙΑ ΑΚΟΜΗ ΑΘΑΝΑΤΗ ΑΠΟΔΕΙΞΗ.
    ΠΡΟΣΠΑΘΩ ΝΑ ΤΑ ΚΑΤΑΦΕΡΩ ΝΑ ΕΙΜΑΙ ΚΟΝΤΑ ΣΑΣ ΣΤΙΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ AN OXI ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΣΙΓΟΥΡΑ.

    ΑΡΙΣΤΟΒΟΥΛΟΣ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΧΙΝΤΖΟΓΛΟΥ
    ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

  3. EΠΙΤΕΛΟΥΣ ΗΡΘΕ Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΥΔΡΟΧΟΟΥ.ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΠΟΛΛΩΝΙΟ ΦΩΣ,ΘΑ ΞΕΔΙΑΛΥΝΕΙ ΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ,ΤΗΝ ΛΑΣΠΗ
    ΧΙΛΙΑΔΩΝ ΧΡΟΝΩΝ.ΚΑΙ ΘΑ ΦΑΝΕΡΩΣΕΙ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΑ ΑΛΗΘΙΝΟ ΛΟΓΟ.
    ΕΡΩΣΤΕ….

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: